Kyoto Shimbun, một trong những tờ báo có lịch sử lâu đời và ảnh hưởng lớn tại khu vực Kansai, vừa dành bài xã luận để cảnh báo về xu hướng siết chặt chính sách đối với người nước ngoài tại Nhật Bản.
Đáng chú ý, vấn đề lần này không chỉ nằm ở thủ tục xin Vĩnh trú. Đằng sau những quy định mới là một câu hỏi lớn hơn: Trong bối cảnh dân số Nhật Bản liên tục suy giảm và thiếu hụt lao động, liệu việc khiến người nước ngoài khó ổn định cuộc sống lâu dài có đi ngược lại lợi ích của chính Nhật Bản?
Tiêu chuẩn xin Vĩnh trú có thể trở nên khắt khe hơn
Theo dự thảo hướng dẫn mới đang được Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản xem xét, điều kiện đánh giá khả năng tài chính của người xin Vĩnh trú có thể được nâng lên đáng kể.
Theo quy định hiện hành, người xin Vĩnh trú cần chứng minh có tài sản hoặc kỹ năng đủ để duy trì cuộc sống độc lập. Tuy nhiên, hướng dẫn mới dự kiến đánh giá khả năng kinh tế dựa trên mức thu nhập của các hộ gia đình Nhật Bản có quy mô tương ứng. Khả năng bảo đảm cuộc sống khi về già cũng có thể được xem xét nghiêm ngặt hơn.
Điều này đang gây tranh luận vì nếu áp dụng tiêu chuẩn quá cao, một bộ phận người nước ngoài dù đã sống, làm việc và đóng thuế tại Nhật trong nhiều năm vẫn có thể gặp khó khăn khi muốn chuyển sang tư cách Vĩnh trú.
Thu nhập bình quân của hộ gia đình Nhật được đưa ra ở mức khoảng 575 vạn yên/năm, trong khi thu nhập trung vị chỉ khoảng 451 vạn yên. Sự chênh lệch này cho thấy nếu lấy mức bình quân làm một thước đo quan trọng, không ít hộ gia đình thực tế cũng có thu nhập thấp hơn con số đó.
Trước đây, mức khoảng 300 vạn yên/năm thường được nhắc đến như một mốc tham khảo trong thực tế xét hồ sơ, chứ không phải một mức thu nhập tối thiểu được pháp luật quy định cứng cho tất cả trường hợp.
Nếu tiêu chuẩn mới được nâng lên quá cao, những người có thu nhập trung bình nhưng đã xây dựng cuộc sống ổn định tại Nhật có thể trở thành nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt.
Người nước ngoài có thực sự là "gánh nặng phúc lợi"?
Một trong những lập luận được đưa ra để siết chặt điều kiện Vĩnh trú là lo ngại người nước ngoài sau này có thể phải phụ thuộc vào hệ thống trợ cấp sinh hoạt. Tuy nhiên, Kyoto Shimbun cho rằng cần nhìn vấn đề dựa trên số liệu thực tế.
Theo số liệu năm 2023, các hộ gia đình có chủ hộ là người nước ngoài chiếm khoảng 3% tổng số người đang nhận bảo hộ sinh hoạt. Tỷ lệ này không chênh lệch quá lớn so với tỷ trọng người nước ngoài trong dân số Nhật Bản.
Nói cách khác, không thể đơn giản xem người nước ngoài là một nhóm đặc biệt tạo ra gánh nặng lớn cho hệ thống an sinh xã hội. Ngược lại, họ cũng đang làm việc, đóng thuế, đóng bảo hiểm và tham gia vào nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Nhật Bản.
Một người nước ngoài sống và làm việc tại Nhật hàng chục năm cũng có thể gặp bệnh tật, mất việc hoặc khó khăn khi về già giống như bất kỳ cư dân nào khác.
Vì vậy, việc một người cần đến hệ thống hỗ trợ xã hội trong một thời điểm khó khăn không nên mặc nhiên bị xem là "gánh nặng" chỉ vì người đó mang quốc tịch nước ngoài.
Nhật Bản đang đứng trước một nghịch lý
Trong những năm gần đây, Nhật Bản đồng thời triển khai nhiều biện pháp nhằm quản lý người nước ngoài chặt chẽ hơn. Từ việc xem xét tăng một số khoản phí liên quan đến thủ tục cư trú, tranh luận về điều kiện nhập quốc tịch cho đến việc siết chặt các quy định dành cho người nước ngoài, xu hướng quản lý đang ngày càng được chú ý.
Trong khi đó, Nhật Bản lại đang phải đối mặt với một bài toán hoàn toàn ngược lại: thiếu lao động và suy giảm dân số.
Dân số mang quốc tịch Nhật đã giảm xuống dưới 120 triệu người, lần đầu tiên sau 42 năm. Cùng lúc, nhiều nền kinh tế châu Á như Hàn Quốc và Đài Loan cũng đang tích cực cạnh tranh để thu hút lao động và nhân tài nước ngoài.
Điều đó đặt Nhật Bản trước một câu hỏi rất thực tế: Nếu một người nước ngoài đã học tập, làm việc, đóng thuế, thuê nhà, mua nhà, lập gia đình và xây dựng cuộc sống tại Nhật nhưng vẫn cảm thấy tương lai cư trú của mình ngày càng bất ổn, họ có còn muốn ở lại lâu dài hay không?
"Nhật Bản có thể trở thành đất nước không được lựa chọn"
Ngay trong chính trường Nhật Bản cũng đã xuất hiện cảnh báo rằng nếu các chính sách tiếp tục được siết chặt mà không cân nhắc đầy đủ, Nhật Bản có nguy cơ trở thành một đất nước "không được người nước ngoài lựa chọn".
Đây là vấn đề đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh các quốc gia khác đang ngày càng chủ động thu hút nguồn nhân lực quốc tế.
Một kỹ sư, nhân viên xây dựng, điều dưỡng, nhân viên nhà hàng hay kỹ thuật viên nước ngoài đã sống nhiều năm tại Nhật không chỉ đơn thuần là "lao động".Họ còn là cư dân của địa phương. Họ thuê hoặc mua nhà, sử dụng dịch vụ, cho con đi học, đóng thuế và tham gia vào đời sống cộng đồng.
Hội đồng Thống đốc toàn quốc cũng từng nhấn mạnh rằng người nước ngoài không nên chỉ được nhìn nhận như nguồn nhân lực, mà còn là những "cư dân" và những người cùng gánh vác cộng đồng địa phương.
Vì vậy, việc xây dựng môi trường sống, giáo dục và hệ thống hỗ trợ phù hợp cho người nước ngoài là một phần quan trọng trong bài toán xã hội của Nhật Bản trong tương lai.
Siết quản lý nhưng đừng đẩy người đóng góp ra ngoài
Thông điệp đáng chú ý trong xã luận của Kyoto Shimbun không phải là phản đối việc Nhật Bản quản lý chặt chẽ tư cách Vĩnh trú. Việc kiểm soát điều kiện cư trú, ngăn chặn lạm dụng hệ thống và bảo đảm người nước ngoài tuân thủ pháp luật là điều cần thiết. Nhưng vấn đề nằm ở mức độ.
Nếu tiêu chuẩn được đặt ra quá cao, những người thực sự đang làm việc, đóng thuế và xây dựng cuộc sống lâu dài tại Nhật cũng có thể cảm thấy rằng tương lai của họ không được bảo đảm. Khi đó, Nhật Bản có thể vô tình đánh mất chính những người mà đất nước này đang cần.
Trong cuộc cạnh tranh thu hút nhân lực quốc tế, tiền lương không phải yếu tố duy nhất quyết định một người lựa chọn quốc gia nào để sinh sống.
Sự ổn định về tư cách cư trú, cơ hội xây dựng gia đình, giáo dục cho con cái, môi trường xã hội và cảm giác rằng mình được chào đón cũng quan trọng không kém.
Vì vậy, câu chuyện về Vĩnh trú thực chất không chỉ là câu chuyện của người nước ngoài. Nó còn là câu chuyện về việc Nhật Bản muốn trở thành một quốc gia như thế nào trong thời kỳ dân số suy giảm.
Siết quản lý là cần thiết. Nhưng nếu siết đến mức những người đang đóng góp cho xã hội cũng cảm thấy tương lai của họ tại Nhật trở nên bất định, cái giá mà Nhật Bản phải trả có thể lớn hơn rất nhiều so với những vấn đề mà chính sách muốn giải quyết.
0 Nhận xét