Đã từng có một thời, người Nhật tin rằng: “Nếu gửi gắm cả cuộc đời cho công ty, mình sẽ được bảo vệ cho đến khi nghỉ hưu”.
Thế nhưng, mô hình việc làm truyền thống với việc làm suốt đời và chế độ thâm niên đang dần thay đổi. Ngày càng nhiều người nhận ra rằng, dù đã cống hiến hết mình cho doanh nghiệp, họ vẫn có thể bị sa thải, giảm lương hoặc mất đi những quyền lợi từng được kỳ vọng.
Trong khi thế hệ Băng hà việc làm phải đối mặt với những khó khăn do hoàn cảnh kinh tế khi bước vào thị trường lao động, thế hệ trẻ ngày nay lại có nhiều lựa chọn hơn: làm thêm, khởi nghiệp, nâng cao giá trị bản thân và không phụ thuộc hoàn toàn vào một tổ chức.
Cống hiến cả thanh xuân nhưng vẫn bị công ty bỏ lại
Ông Akitoshi Takada, 55 tuổi, tốt nghiệp đại học năm 1997 và gia nhập một công ty kinh doanh ô tô thuộc tập đoàn Toyota với vị trí nhân viên kinh doanh. Suốt 13 năm, ông làm việc từ 8 giờ 30 sáng cho đến tận khuya, thậm chí thường xuyên bị gọi đi làm vào ngày nghỉ. Thành tích kinh doanh của ông luôn thuộc nhóm dẫn đầu.
Điều khiến ông cảm thấy hạnh phúc nhất là được khách hàng tin tưởng và gọi tên mỗi khi cần hỗ trợ. Nhưng mọi thứ thay đổi khi ông 37 tuổi. Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính Lehman Brothers, công ty thu hẹp hệ thống cửa hàng. Cấp trên đã phải cúi đầu nói với ông rằng: “Anh có thể nghỉ việc được không?”. Sau 13 năm tận tụy, ông bất ngờ bị đẩy ra khỏi công ty.
Đó cũng là thời kỳ mà người trên 35 tuổi thường bị xem là khó tìm việc mới. Các công ty môi giới việc làm không mấy mặn mà với những ứng viên ở độ tuổi của ông. Để duy trì cuộc sống, ông chuyển sang một công ty quảng cáo nhưng nhanh chóng nhận ra đây là môi trường làm việc khắc nghiệt, thậm chí không được trả tiền làm thêm giờ.
Cuối cùng, ông từ bỏ mục tiêu phải tìm được một công việc chính thức và làm việc hơn 10 năm tại các trung tâm chăm sóc khách hàng với tư cách nhân viên không chính thức và nhân viên hợp đồng. Trong quá trình đó, ông chứng kiến nhiều cựu quản lý sau khi vượt qua tuổi nghỉ hưu bị đặt vào vị trí gần như không còn công việc để làm.
Ông bắt đầu tự hỏi: “Chẳng lẽ cuối cùng mình cũng sẽ như vậy?”. Không chấp nhận số phận, sau giờ làm ông liên tục nhấn nút ứng tuyển trên các trang web tuyển dụng. Tổng cộng, ông đã nộp hồ sơ cho khoảng 190 công ty.
Hiện nay, ông làm việc ở vị trí tương đương cấp trưởng nhóm tại một doanh nghiệp chuyên xử lý khiếu nại khách hàng và tiếp tục cố gắng xây dựng lại sự nghiệp. Câu chuyện của ông Takada cho thấy một thực tế khắc nghiệt của thế hệ Băng hà việc làm: đôi khi vấn đề không nằm ở năng lực hay sự nỗ lực của một cá nhân, mà đơn giản là họ đã bước vào thị trường lao động đúng vào một thời kỳ đặc biệt khó khăn.
Lương người trẻ tăng mạnh, nhưng người đi làm lâu năm lại chịu áp lực
Trong khi thế hệ Băng hà và nhóm lao động trung niên vẫn phải vật lộn với thị trường việc làm, tình trạng thiếu hụt nhân lực do dân số Nhật Bản suy giảm đang khiến giá trị của lao động trẻ tăng lên nhanh chóng.
Nhiều doanh nghiệp bắt đầu tăng mạnh lương khởi điểm để thu hút sinh viên mới tốt nghiệp. Tuy nhiên, việc ưu đãi người trẻ cũng tạo ra những vấn đề mới đối với những người đã làm việc nhiều năm trong doanh nghiệp.
Một phụ nữ khoảng 30 tuổi làm việc tại một công ty thực phẩm ở Tokyo từng chia sẻ trên mạng xã hội rằng, do công ty tăng lương cho nhân viên mới, tiền lương của cô có thể bị giảm khoảng 500.000 yên mỗi năm. Bài đăng đã được xem hơn 8 triệu lần. Cô từng tin rằng nếu tiếp tục làm việc với mức lương thấp thì một ngày nào đó thu nhập sẽ tăng lên. Nhưng khi chuẩn bị bước vào giai đoạn phải chi nhiều tiền hơn cho việc nuôi con, việc thu nhập bị giảm khiến cô vô cùng thất vọng.
Lời hứa rằng “cứ làm việc lâu dài cho một công ty rồi sẽ được đền đáp” đang dần biến mất.
Gen Z không còn muốn phụ thuộc hoàn toàn vào công ty
Những người trẻ chứng kiến những gì xảy ra với thế hệ trước ngày càng ít có tâm lý phụ thuộc vào tổ chức. Anh Kentaro Yamazaki, 28 tuổi, từng gia nhập một tập đoàn khí đốt lớn ngay sau khi tốt nghiệp đại học.
Ngay năm đầu tiên, anh đã có mức thu nhập khoảng 5 triệu yên và sở hữu một công việc tương đối ổn định. Tuy nhiên, khi nhận thấy thu nhập của mình không chênh lệch quá nhiều so với những đàn anh xuất sắc, anh bắt đầu suy nghĩ về tương lai của bản thân và cuối cùng lựa chọn con đường độc lập.
Anh ví tiền lương từ công việc công sở giống như một “hợp đồng bảo hiểm”: vẫn giữ một chân trong công ty nhưng đồng thời tìm cách tiến lên bằng con đường riêng. Đây là một cách tiếp cận ngày càng phổ biến trong thế hệ trẻ: không đặt toàn bộ tương lai vào một doanh nghiệp duy nhất.
Những nhân viên “làm việc điên cuồng” cũng có lúc bị gạt sang một bên
Ông Takashi Abe, 69 tuổi, gia nhập một tập đoàn công nghệ thông tin lớn của nước ngoài vào năm 1979. Khi đó, ông tin rằng máy tính sẽ là tương lai và muốn làm việc cho một trong những công ty hàng đầu thế giới.
Trong thời kỳ Nhật Bản bắt đầu bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, ông làm việc với cơ cấu thu nhập gồm 60% lương cơ bản và 40% tiền hoa hồng. Ông luôn cố gắng vượt qua chỉ tiêu 100%, thường xuyên làm việc ngoài giờ và đi làm cả thứ Bảy.
Khi bước sang tuổi 40, ông trở thành quản lý dự án, phụ trách những dự án có quy mô lên tới 3 tỷ yên. Có những ngày ông họp với khách hàng đến 11 giờ đêm rồi tiếp tục đi uống rượu với đối tác. Ông từng nói rằng khi đó, cuộc sống của mình gần như chỉ xoay quanh công việc.
Nhưng năm 53 tuổi, ông bất đồng với một cấp trên mới được điều chuyển từ bên ngoài vào. Sau đó, ông bị chuyển sang phụ trách khai thác khách hàng mới và gần như bị gạt khỏi những dự án lớn. Đột nhiên, một người từng làm việc đến tận đêm khuya lại có quá nhiều thời gian rảnh.
Ông thậm chí phải cố tình xuống tàu giữa đường, ghé vào quán bar và hát karaoke hai hoặc ba lần mỗi tuần để giết thời gian.
Sau khi nghỉ hưu ở tuổi 60, công ty đề nghị tiếp tục tuyển dụng ông. Nhưng mức lương được đưa ra chỉ bằng khoảng 1/3 trước đây, trong khi công việc gần như không thay đổi.
Cảm nhận được thái độ như thể công ty đang “ban ơn” cho mình được tiếp tục làm việc, ông lập tức từ chối và nghỉ hẳn.
Khi tiền lương không còn là thước đo duy nhất
Sau khi rời công ty, ông Abe bắt đầu tham gia hoạt động tình nguyện chuyên môn tại một tổ chức phi lợi nhuận. Ông sử dụng những kỹ năng tích lũy được trong sự nghiệp để hỗ trợ xã hội dưới hình thức “pro bono”.
Ông nhận ra rằng trước đây, công việc của mình cuối cùng chủ yếu chỉ nhằm kiếm tiền. Còn hiện tại, ông cảm thấy niềm vui khi nghĩ rằng những gì mình làm có thể giúp xã hội trở nên tốt đẹp hơn một chút. Đối với ông, đó mới là giá trị thực sự của công việc.
Có người chọn thị trường, có người chọn đam mê
Không phải ai cũng lựa chọn bám lấy tổ chức hoặc tìm cách tăng “giá trị thị trường” của bản thân.
Anh Takayuki Hida, 44 tuổi, tốt nghiệp trường Kaisei, Đại học Tokyo và sau đó gia nhập Ngân hàng Sumitomo Mitsui. Từ năm 2016, anh làm việc tại chi nhánh New York, phụ trách khách hàng doanh nghiệp Nhật Bản.
Nhưng trong thời gian đại dịch COVID-19 và lệnh phong tỏa, anh bắt đầu suy nghĩ về công việc của mình tại một ngân hàng lớn. Anh đặt câu hỏi liệu việc liên tục cạnh tranh để giành một phần thị trường hữu hạn và chỉ theo đuổi lãi suất, lợi nhuận có thực sự đưa mình đến “đáp án” mà bản thân tìm kiếm hay không.
Cuối cùng, anh tình cờ nhìn thấy thông tin tuyển dụng của FC Imabari, một câu lạc bộ bóng đá tại Nhật Bản. Mức thu nhập được đề nghị chỉ bằng khoảng 1/3 so với thời còn làm ngân hàng.
Ngay cả Chủ tịch câu lạc bộ khi đó là ông Takeshi Okada cũng khuyên anh nên suy nghĩ lại, cho rằng có lẽ anh đã đưa ra quyết định quá khác thường trong thời kỳ COVID-19. Nhưng anh Hida vẫn quyết định chuyển việc.
Hiện anh giữ chức Trưởng phòng Hoạch định Kinh doanh của FC Imabari, làm việc tại sân vận động ASICS Satoyama Stadium ở thành phố Imabari, tỉnh Ehime. Anh cho rằng công việc hiện tại không có những nhiệm vụ chỉ nhằm phục vụ việc điều phối nội bộ. Mục tiêu của công việc rất rõ ràng và thời gian anh bỏ ra đều hướng về điều mình thực sự muốn làm.
Cuộc sống vật chất có thể đơn giản hơn trước, nhưng việc được chứng kiến người già, trẻ em và người hâm mộ cùng nhau vui buồn trên khán đài vào mỗi cuối tuần mang lại cho anh cảm giác giàu có theo một nghĩa khác.
Đặc biệt, anh nói rằng chưa từng có một ngày nào thức dậy và nghĩ: “Hôm nay mình không muốn đến công ty”.
Thời đại mới: Không còn một con đường duy nhất để thành công
Từ những người từng cống hiến cả đời cho doanh nghiệp nhưng cuối cùng phải đối mặt với sự lạnh nhạt, đến thế hệ Băng hà vẫn đang cố gắng tìm lại vị trí của mình.
Từ những người trẻ không muốn phụ thuộc vào một công ty duy nhất, đến những người sẵn sàng từ bỏ mức lương cao để tìm lại niềm đam mê với công việc. Mỗi người đang lựa chọn một cách khác nhau để định nghĩa lại ý nghĩa của “đi làm”.
Mô hình mà một người gia nhập công ty, làm việc suốt đời, được tăng lương theo thâm niên và cuối cùng nghỉ hưu trong sự bảo đảm của doanh nghiệp đang dần trở thành quá khứ. Trong thời đại hiện nay, công việc không chỉ đơn giản là câu chuyện về tiền lương hay chức danh.
Có người lựa chọn nâng cao giá trị bản thân trên thị trường lao động. Có người chọn làm thêm hoặc khởi nghiệp. Có người chấp nhận mức thu nhập thấp hơn để theo đuổi điều mình thực sự muốn. Quan trọng hơn, ngày càng nhiều người nhận ra rằng sự nghiệp của mình không nhất thiết phải đi theo một đường ray duy nhất.
Khi “lời hứa” giữa người lao động và doanh nghiệp không còn chắc chắn như trước, mỗi người buộc phải tự tìm ra cách đứng vững trên đôi chân của mình. Và có lẽ, đó chính là sự thay đổi lớn nhất trong cách người Nhật nhìn nhận về công việc trong thời đại mới.
0 Nhận xét